Paradijsvogels van de Haagse Kunstkring in het 19e eeuwse fin de siècle.

Willem Leuring: Kunstverzamelaar, mecenas en lid van de Haagse Kunstkring

Sommige leden van de Haagse Kunstkring hebben een blijvende invloed gehad op de kunstwereld. Willem Jan Hendrik Leuring (1864-1936) was zo’n figuur. Als kunstverzamelaar, mecenas en dermatoloog was hij vanaf de oprichting in 1891 betrokken bij de Kunstkring. Hij had een grote interesse in moderne kunststromingen en was nauw verbonden met kunstenaars als Johan Thorn Prikker.

Leuring speelde waarschijnlijk een rol bij de eerste Van Gogh-tentoonstelling in Nederland, die in 1892 in de Haagse Kunstkring plaatsvond. Later organiseerde hij een grote Van Gogh-expositie in Groningen en liet hij in Den Haag de bekende Art Nouveau-villa De Zeemeeuw ontwerpen door Henri van de Velde.

Dit verhaal is geschreven door Margreet den Buurman, auteur en lid van de Haagse Kunstkring. Den Buurman is literatuurhistoricus en biograaf, gespecialiseerd in kunst- en cultuurgeschiedenis. Ze publiceerde onder meer een biografie over Thomas Mann en een dubbelbiografie over de Haagse schilderbroers Willem en Pieter de Zwart. In haar werk brengt ze de verhalen van kunstenaars en culturele figuren tot leven, waarbij de Haagse Kunstkring een belangrijke rol speelt.

 

Willem Jan Hendrik Leuring

Geschreven door Margreet den Buurman.

Den Haag heeft veel kleurrijke figuren gekend en zonder hen zag het huidige kunstenaarslandschap in en rond de Kunstkring er beslist anders uit. Ze waren onconventioneel, durfden tegen de stroom in te gaan en last but not least waren ze stuwende krachten achter de Haagse Kunstkring. Af en toe op deze plaats een pareltje uit de rijke geschiedenis.

Een van de paradijsvogels van het eerste uur was de kunstverzamelaar, mecenas en arts/dermatoloog Willem Jan Hendrik Leuring, (1864 voorm. Ned. Indië – 1936, Mook, Limburg). 

Zevenentwintig jaar oud en student geneeskunde in Leiden, was hij erbij toen in mei 1891 in een zaaltje van café Riche aan het Haagse Buitenhof de Haagsche Kunstkring werd opgericht.

Leuring was een telg uit een vermogende familie die kapitaal vergaarde in het voormalige Ned. Indië. Hij was een groot kunstliefhebber waarbij zijn belangstelling met name uitging naar de toen moderne, laat 19e eeuwse stromingen van het impressionisme, van het symbolisme en van het toen hoog moderne Art Nouveau. 

In 1892 vond in de Haagse Kunstkring – indertijd nog steeds gevestigd in een aantal zaaltjes van café Riche – een eerste tentoonstelling plaats met werk van Vincent van Gogh, (1853-1890). Het is aannemelijk dat Leuring een rol speelde in het organiseren van deze expositie. Hij had toen al hechte vriendschappen opgebouwd met kunstenaarsleden van ‘De Kring’, onder wie de beeldhouwer en graficus Johan Thorn Prikker, (1868-1932). 

 Een paar jaar later, in 1895, werd er een tweede Van Gogh tentoonstelling georganiseerd in de Haagse Kunstkring, die een jaar daarvoor was verhuisd naar een pand aan de Herengracht nr. 13. En hier wordt het interessant, want in hetzelfde jaar trok Leuring, intussen 31 jaar oud, naar de Groninger universiteit om zich te specialiseren in dermatologie. 

Ook hier ging Willem Leuring bevlogen aan de slag op het kunstzinnige vlak. Er werd een kring van vijf andere studenten gevonden met als doel een grote Van Gogh expositie in het toenmalige Groninger museum van Oudheden. Johan Huizinga, (1872-1945), de later beroemd geworden historicus, was in 1895 student geschiedenis in zijn geboortestad Groningen. Hij memoreerde over Willem Leuring:

‘In den loop van 1895 kwam Willem Leuring, reeds verscheidenen jaren te Leiden medicijnen had gestudeerd, te Groningen zijn studie voltooien. Met zijn vriendenkring deelde hij de vurige belangstelling voor de toenmaals allernieuwste kunst, maar dat niet alleen, hij kende een aantal van die kunstenaars, die wij vereerden, zonder eigenlijk hun werk te kennen, persoonlijk.’ 

Van 21 t/m 26 februari 1896 was er een grote Van Gogh expositie in het toenmalige Groninger museum met 102 schilderijen, één lithografie en 23 tekeningen. Leuring, die persoonlijk een aantal Van Goghs in bezit had, onderhield contact met Johanna Van Gogh-Bonger, (1862-1925), de weduwe van Theo van Gogh. 

Willem Leuring vestigde zich na zijn huwelijk in 1898 met Wilhelmina Mathilde Dolk weer in Den Haag, waar hij praktijk hield als dermatoloog. In 1901 ontwierp op zijn verzoek Henri van de Velde, (1863-1957) de nog steeds in Den Haag bekende Art Nouveau villa De Zeemeeuw. Johan Thorn Prikker ontwierp voor de villa de zogenoemde sgraffiti’s – Art Nouveau en Jugendstil lijnen. 

In 1920 liet hij zich uitschrijven in Den Haag en verhuisde hij naar het Limburgse Mook, intussen 56 jaar oud. Hij werd daar bekend als ‘dermatoloog in ruste’ en als een groot verenigingsmens. Daarnaast vervulde hij een aantal commissariaten. Met name voor Scouting Nederland heeft hij vanuit Mook veel betekend. Zo werd hij uitgever van een aantal van de zogenoemde Pestalozzi agenda’s – vernoemd naar een 18e eeuwse pedagoog. De agenda bevatte vele opvoedkundige adviezen en natuurkundige weetjes. Waarlijk een kleurrijk Kunstkringlid vanaf het eerste uur!

 portret Willem Jan Hendrik Leuring

Tot en met 5 mei 2025 is er in het Groninger museum een reprise expositie met als titel: ‘Hoe Van Gogh naar Groningen kwam’.

Met dank aan de gastconservator Mariëtta Jansen voor de info omtrent Willem Leuring 

Bronnen: RKD; DBNL, Johan Huizinga, Verzamelde werken deel I, (1948);Gretha Pama, ‘Hoe in 1896 zes studenten met succes het werk van Van Gogh voor zes dagen naar Groningen haalden’. In: NRC, 26 november 2024;

Scoutpedia

https://nl.scoutwiki.org/Willem_Jan_Hendrik_Leuring

Foto’s:

Willem Leuring op latere leeftijd. Bron: Scoutpedia -auteur onbekend/public domain

Villa De Zeemeeuw. Bron: Wikiart – public domain